Ping, độ trễ và mất gói trong Esports khác nhau như thế nào? Chúng ảnh hưởng đến trận đấu ra sao?

Chơi game mà chỉ nhìn mỗi ping thì chưa đủ. Ping 20 ms nghe rất đẹp, nhưng nếu đang chơi mà cứ vài phút lại nhảy lên 150–200 ms thì vẫn khó chịu như thường. Trong nhiều trường hợp, mạng giữ đều ở 30–40 ms và không mất gói còn dễ chơi hơn nhiều.

Ping bao nhiêu thì chơi Esports ổn?

Không có một con số áp dụng cho mọi game, nhưng có thể nhìn nhanh theo mức dưới đây:

Quan trọng là đừng nhìn mỗi con số đẹp nhất. Mạng giữ quanh 38–42 ms trong cả trận thường dễ chịu hơn mạng có lúc xuống 25 ms nhưng thỉnh thoảng lại vọt lên 150–200 ms.

Ping trong game thường khá gần với round-trip time (RTT), tức là thời gian dữ liệu đi tới server rồi phản hồi quay về. Vì vậy, thấy ping 30 ms không có nghĩa một lệnh của bạn mất đúng 30 ms để tới server.

Ping thấp chưa chắc độ trễ tổng thể đã thấp

Ping chỉ nói lên một phần của câu chuyện. Từ lúc bạn bấm chuột đến lúc hình ảnh xuất hiện trên màn hình còn có nhiều bước khác: máy nhận input, CPU xử lý, GPU dựng hình, game engine chạy, màn hình hiển thị...

Vì vậy, hai máy cùng ping 25 ms vẫn có thể cho cảm giác rất khác nhau. Một máy chạy 144 FPS ổn định chắc chắn sẽ phản hồi hình ảnh khác với máy chỉ quanh 35 FPS.

Ping 40 ms đều còn dễ chơi hơn 20 ms lúc thấp lúc cao

Đó là lúc cần nhìn tới jitter. Nói đơn giản, jitter cho biết độ trễ có thay đổi nhiều hay không. IETF mô tả vấn đề này qua khái niệm packet delay variation.

Hai đường truyền dưới đây đều có ping trung bình 40 ms:

Nhìn mức trung bình thì giống nhau, nhưng chơi thực tế lại không giống. Kết nối A chỉ quanh 38–42 ms nên khá dễ quen. Kết nối B lúc 15 ms, lúc 75 ms, nên timing khó đoán hơn nhiều.

Còn ping spike là lúc ping bất ngờ tăng mạnh trong một khoảng rất ngắn, chẳng hạn:

24 → 25 → 23 → 180 → 220 → 28 ms

Nếu chuyện này xảy ra thường xuyên thì con số ping trung bình đẹp cũng không giúp được bao nhiêu.

Packet loss thì càng gần 0% càng tốt

Dữ liệu game được gửi đi thành nhiều packet nhỏ. Packet loss xảy ra khi một phần trong số đó không tới được nơi cần tới.

Trong game, những packet đó có thể liên quan tới vị trí nhân vật, input, hành động hoặc trạng thái từ server. Mất packet đúng lúc có thể khiến nhân vật bị kéo ngược, đối thủ dịch chuyển bất thường hoặc trạng thái trong game cập nhật chậm.

1% loss cũng chưa chắc lúc nào cảm giác cũng giống nhau. Mất 10 packet rải rác trong vài phút có thể không quá rõ. Nhưng nếu nhiều packet mất liền nhau đúng lúc đang giao tranh thì game có thể giật thấy ngay. IETF cũng có cách đo riêng cho những đợt mất gói liên tiếp vì kiểu mất gói này có thể gây ảnh hưởng khác với loss rải rác.

Với game cạnh tranh, cứ coi 0% packet loss là mục tiêu. Nếu không đạt được thì càng gần 0% càng tốt.

Mỗi game sẽ “lộ” vấn đề mạng theo một kiểu

·        FPS: dễ thấy nhất khi peek, bắn, đổi hướng hoặc vừa núp sau vật cản. Jitter và loss cũng có thể làm vị trí đối thủ cập nhật không đều.

·        MOBA: thường cảm nhận rõ khi né skillshot, flash, combo, dùng item hoặc đổi mục tiêu.

·        Fighting game: nhiều thao tác tính theo frame, nên chỉ cần timing thiếu ổn định là block, punish hoặc combo cũng dễ lệch.

·        Battle royale: giao tranh gần chịu ảnh hưởng khá giống FPS. Loss còn có thể làm xe, cửa, loot hoặc vị trí người chơi cập nhật thất thường.

Nếu thường xuyên theo dõi các bộ môn trong mục Esports của KLive, bạn cũng sẽ thấy mỗi game có yêu cầu timing khác nhau. Vì vậy không nên lấy một mức ping rồi áp cho tất cả.

Ping đẹp mà game vẫn giật thì nhìn sang FPS

Trường hợp này gặp khá nhiều. Ping vẫn 20 ms nhưng game có cảm giác nặng, khựng hoặc phản hồi hình ảnh chậm. Lúc đó vấn đề có thể nằm ở FPS hoặc frame time chứ không phải mạng.

Ở 30 FPS, mỗi frame kéo dài trung bình khoảng 33,3 ms. Lên 144 FPS thì chỉ còn khoảng 6,9 ms. Chênh lệch này đủ lớn để một máy ping thấp vẫn có cảm giác chậm hơn máy ping cao hơn một chút nhưng chạy game mượt.

Cũng đừng lấy frame time cộng thẳng với ping rồi gọi đó là “tổng latency”. Thực tế còn nhiều bước xử lý ở giữa, và input không phải lúc nào cũng rơi đúng vào đầu một frame.

Mạng 1 Gbps vẫn lag là chuyện bình thường

1 Gbps nói về lượng dữ liệu đường truyền có thể tải trong một khoảng thời gian. Nó không nói mạng phản hồi nhanh đến đâu.

Nói dễ hiểu hơn: Mbps/Gbps là băng thông, còn ping là thời gian phản hồi. Hai thứ khác nhau.

Những con số trên chỉ là ví dụ, nhưng tình huống thì rất thực tế: lúc đường truyền bị dùng gần hết, ping có thể tăng mạnh vì dữ liệu phải chờ trong hàng đợi. IETF khuyến nghị dùng các cơ chế quản lý hàng đợi chủ động để giảm tình trạng độ trễ tăng cao khi mạng đang tải nặng.

Nếu đang chơi mà trong nhà có người xem livestream, upload video, backup cloud hoặc tải file lớn, thử tắt những thứ đó vài phút. Ping đang 100–150 ms mà tụt về 20–30 ms ngay khi mạng rảnh thì đã có manh mối khá rõ: đường truyền đang bị nghẽn.

Trong trường hợp đó, đừng vội kết luận rằng phải nâng từ 300 Mbps lên 1 Gbps. Trước hết cần biết thứ gì đang làm ping tăng.

Wi-Fi có spike thì cắm thử Ethernet trước

Wi-Fi tiện, nhưng khi chơi game cạnh tranh thì nó có thêm khá nhiều thứ có thể gây rắc rối: khoảng cách tới router, tường, mạng Wi-Fi hàng xóm hoặc các thiết bị cùng dùng một băng tần.

Nghiên cứu của NIST về IEEE 802.11 cho thấy nhiễu vô tuyến có thể làm tăng packet loss và thời gian truy cập mạng.

Ở ví dụ này, cắm dây chỉ giảm ping từ 32 xuống 29 ms. Nếu chỉ nhìn con số đó thì chẳng có gì đáng kể. Nhưng phần đáng giá là các spike 120–180 ms biến mất.

Nếu đổi sang Ethernet mà ping vẫn cao hoặc vẫn loss như cũ, lúc đó mới nên nhìn tiếp tới ISP, route hoặc server game.

Server xa và route vòng đều có thể đẩy ping lên cao

Server ở xa thì dữ liệu phải đi xa hơn, nên ping thường tăng. Nhưng không phải cứ nhìn khoảng cách trên bản đồ là đoán được ping.

Dữ liệu còn phải đi qua router, mạng trung gian, tuyến cáp và các điểm kết nối giữa ISP với nhau. Route tốt hay xấu cũng tạo ra khác biệt khá lớn.

Nếu đổi region mà ping từ hơn 100 ms xuống còn khoảng 30–40 ms thì không cần đoán nhiều nữa: vị trí server hoặc route đang là phần chính của vấn đề.

Cũng vì route khác nhau nên hai người ở cùng một thành phố chưa chắc ping tới cùng server giống nhau. Dùng hai ISP khác nhau là đường đi của packet đã có thể khác rồi.

Nếu kiểm tra bằng traceroute, đừng thấy một hop báo ping cao hoặc loss là kết luận ngay router đó có lỗi. Một số router hạn chế phản hồi ICMP để giảm tải hoặc bảo vệ thiết bị. Điều cần nhìn là độ trễ hoặc loss có tiếp tục xuất hiện ở các hop sau và tới tận đích hay không.

Tick rate cao không cứu được một đường mạng tệ

Tick rate là số lần server cập nhật trạng thái game trong một giây.

128 tick có khoảng cách giữa các lần xử lý ngắn hơn 64 tick, nhưng không có nghĩa chơi sẽ “tốt gấp đôi”. Nếu ping cao, mất gói, server đang quá tải hoặc netcode xử lý không tốt thì tick rate cao cũng không giải quyết hết được.

VPN đôi khi giảm ping, còn đổi DNS thì thường không

VPN không phải lúc nào cũng làm mạng nhanh hơn. Nhưng có một trường hợp nó có thể giúp: route mặc định của ISP đang đi vòng hoặc bị nghẽn.

Ví dụ route bình thường cho ping 90 ms, bật VPN còn 65 ms. Khi đó VPN đang vô tình đưa dữ liệu qua một đường tốt hơn.

Ngược lại, mạng vốn đang 30 ms mà bật VPN thành 45–50 ms thì VPN chỉ đang thêm một chặng không cần thiết.

Nếu muốn thử, hãy so sánh trên đúng game, đúng region và cùng khoảng thời gian. Đừng chỉ nhìn ping, xem cả jitter và packet loss.

Với DNS thì khác. Đổi DNS thường không làm ping tới cùng một game server giảm xuống. Công việc chính của DNS là tìm địa chỉ tương ứng với tên miền.

Wi-Fi yếu, route xấu, server xa hay packet loss đều không được sửa chỉ bằng cách đổi DNS.

Game giật kiểu nào thì kiểm tra đúng chỗ đó

Có một trường hợp cũng dễ bỏ sót: FPS trung bình nhìn rất cao nhưng game vẫn thỉnh thoảng khựng. Ví dụ phần lớn frame chỉ mất khoảng 5 ms, nhưng lâu lâu lại có một frame kéo dài 40–50 ms. Trung bình vẫn có thể đẹp, nhưng mắt bạn vẫn thấy cú khựng đó. Lúc này xem frame time sẽ có ích hơn chỉ nhìn FPS trung bình.

Muốn tìm nguyên nhân nhanh, kiểm tra từng thứ một

Đừng vừa đổi DNS, vừa bật VPN, vừa reset router rồi sau đó không biết thứ gì thực sự có tác dụng. Làm từng bước sẽ dễ tìm nguyên nhân hơn.

1.     Bật thông số trong game: xem ping, packet loss, network graph và server region nếu game có hỗ trợ.

2.     Ghi lại đúng lúc bị lag: ping đang bao nhiêu, nhảy lên bao nhiêu, có loss cùng lúc hay không.

3.     Cắm thử Ethernet: nếu spike biến mất thì quay lại xử lý Wi-Fi trước.

4.     Tắt tải nền: dừng update, torrent, cloud backup, upload và video chất lượng cao.

5.     Đổi region: nếu một server khoảng 30 ms còn server khác hơn 100 ms thì khoảng cách hoặc routing rõ ràng có ảnh hưởng.

6.     Thử vào giờ khác: nếu chỉ tối mới lag, có thể đường truyền bị nghẽn vào giờ cao điểm.

7.     Kiểm tra thêm thiết bị khác: nếu cả nhà cùng lag thì nên nhìn tới router, modem/ONT hoặc ISP.

Nếu muốn ghi log đúng theo thời điểm trận đấu, có thể dùng lịch và kết quả Esports để đối chiếu giờ trận, server/region và lúc spike xuất hiện.

Ghi kiểu “20:15 ping 28 ms; 20:18 spike 165 ms; 20:18 loss 1%” hữu ích hơn nhiều so với việc chơi xong mới mở speed test rồi chụp một tấm ảnh.

Muốn giảm ping và packet loss thì làm mấy việc này trước

8.     Chọn server hoặc region gần hơn nếu game cho phép.

9.     Nếu Wi-Fi có spike hoặc loss, thử Ethernet.

10.  Tắt hoặc giới hạn download và upload nền khi chơi.

11.  So sánh ping lúc mạng rảnh và lúc đang tải nặng.

12.  Nếu Ethernet vẫn mất gói, thử cáp khác hoặc đổi cổng mạng.

13.  Thử nhiều server để xem vấn đề nằm ở mạng nhà, route hay game server.

14.  Nếu cần làm việc với ISP, ghi lại thời gian xảy ra lỗi cùng ping, jitter và packet loss.

Cũng đừng vội nâng gói mạng chỉ vì game lag. Nếu lỗi nằm ở Wi-Fi, route hoặc packet loss thì đổi từ 300 Mbps lên 1 Gbps có khi chơi vẫn y như cũ.

Mấy cách nghe có vẻ hợp lý nhưng thường không sửa đúng bệnh

·        Cài một đống phần mềm “boost ping”: phần mềm không thể làm server ở gần bạn hơn.

·        Đổi DNS hết cái này sang cái khác: không sửa được Wi-Fi yếu hay route xấu tới cùng server.

·        Chỉnh registry, TCP hoặc MTU theo hướng dẫn ngẫu nhiên: rất dễ làm mọi thứ rối hơn mà vẫn chưa biết lỗi nằm ở đâu.

·        Chạy một lần speed test rồi kết luận mạng tốt: server speed test có thể ở rất gần, còn game server lại đi qua một route hoàn toàn khác.

·        Chỉ nhìn ping trung bình: trung bình 25 ms vẫn có thể che những lần spike lên 150–200 ms.

·        Chỉ nhìn tốc độ 300 Mbps hay 1 Gbps: tốc độ cao không đảm bảo ping thấp và càng không đảm bảo packet loss bằng 0.

Finally

Khi chơi Esports, đừng cố săn một con số ping thật thấp rồi nghĩ thế là xong. Thứ dễ chơi nhất vẫn là một đường mạng đủ nhanh và giữ được sự ổn định trong cả trận.

Ping 30–40 ms nhưng chạy đều, không mất gói thường dễ chịu hơn ping 20 ms mà cứ vài phút lại spike lên 150–200 ms. Nếu ping đẹp mà game vẫn khựng thì nhìn sang FPS và frame time. Nếu ping chỉ tăng lúc có người upload hoặc download, kiểm tra tải mạng. Nếu chỉ Wi-Fi bị spike, cắm dây thử trước.

Nói gọn lại: ping đủ thấp, ít nhảy và packet loss càng gần 0% càng tốt. Khi có lag, tìm đúng nguyên nhân trước rồi mới tính chuyện đổi DNS, dùng VPN, cài phần mềm tăng tốc hay nâng gói Internet