Challenge trong bóng chuyền: bóng IN/OUT được xác định thế nào và Hawk-Eye, Bolt6 khác nhau ra sao?

Bóng chạm vạch vẫn được tính là IN. Theo luật FIVB, chỉ cần một phần của bóng chạm mặt sân, kể cả đường biên, thì bóng vẫn được tính là trong sân.

Challenge là cách để trọng tài xem lại những pha bóng khó xác định bằng mắt thường, chẳng hạn như bóng trong hay ngoài sân, bóng có chạm tay chắn hay không, cầu thủ có chạm lưới hay phạm lỗi chân hay không. Nhiều người quen gọi chung công nghệ này là Hawk-Eye, nhưng thực tế không phải hệ thống Challenge nào cũng là Hawk-Eye. Ở Olympic Paris 2024, Hawk-Eye phụ trách phần video hỗ trợ trọng tài, còn Bolt6 phụ trách theo dõi bóng tự động và xác định Ball In/Out.

·        Kích thước sân: 18 × 9 m.

·        Đường biên: rộng 5 cm và được tính là một phần của sân.

·        Quả bóng: chu vi 65–67 cm, đường kính khoảng 20,7–21,3 cm.

·        Khối lượng bóng: 260–280 g.

·        Thời gian yêu cầu Challenge: 7 giây sau khi rally kết thúc nếu giải dùng Electronic Team Tablet.

·        Giới hạn: sau 2 lần Challenge không thành công trong cùng một set, đội không được yêu cầu thêm.

7 giây để yêu cầu, sai 2 lần là hết quyền Challenge trong set

Ở những giải dùng Video Challenge System của FIVB và Electronic Team Tablet, đội có 7 giây sau khi rally kết thúc để bắt đầu yêu cầu Challenge. Sau khi bấm yêu cầu, đội phải chọn tình huống mình muốn trọng tài kiểm tra lại.

·        Challenge đúng: đội vẫn giữ quyền Challenge.

·        Challenge sai: đội mất một quyền Challenge.

·        Video không đủ rõ: quyết định ban đầu được giữ nguyên, nhưng đội không bị mất Challenge.

·        Sai lần thứ hai trong cùng set: đội không được Challenge thêm trong set đó.

Điều này có nghĩa một đội không chỉ được Challenge tối đa hai lần. Nếu các lần Challenge trước đều đúng, đội vẫn có thể tiếp tục yêu cầu Challenge.

Trọng tài thứ nhất cũng có thể tự yêu cầu xem lại video nếu chưa chắc về quyết định ở cuối rally. Sau khi xem xong, trọng tài thứ nhất là người đưa ra quyết định chính thức.

Những tình huống nào có thể Challenge?

Khi giải đấu chưa dùng Automatic Ball In/Out, quy định Challenge 2025 của FIVB cho phép kiểm tra những tình huống chính sau:

·        Ball In/Out: bóng trong sân, chạm vạch hay hoàn toàn ra ngoài.

·        Block Touch: bóng có chạm tay hoặc người của cầu thủ chắn hay không.

·        Net Fault: cầu thủ có phạm lỗi chạm lưới hay không.

·        Antenna Touch: bóng hoặc cầu thủ có chạm antenna hay không.

·        Foot Fault: các lỗi chân ở khu vực phát bóng, đường tấn công hoặc đường giữa sân.

·        Floor Touch: bóng đã chạm sàn hay được cứu trước khi chạm sàn.

·        Last Touch: xác định ai là người chạm bóng cuối cùng trong một số pha bóng gần lưới.

·        Reaching Beyond the Net: kiểm tra một số tình huống cầu thủ chơi bóng ở phần không gian bên phía đối phương khi giải có đủ công nghệ để xem lại.

Tùy từng giải đấu, danh sách tình huống được Challenge có thể khác một chút vì còn phụ thuộc vào luật áp dụng và hệ thống công nghệ đang được sử dụng.

Bóng chạm vạch là IN, không tính theo tâm quả bóng

Sân bóng chuyền tiêu chuẩn dài 18 m và rộng 9 m. Các đường biên rộng 5 cm và nằm trong kích thước sân, nên bản thân đường biên cũng được tính là một phần của sân.

Chỉ cần một phần của bóng chạm đường biên khi rơi xuống sân thì bóng vẫn là IN. Bóng chỉ được tính OUT khi toàn bộ phần bóng chạm mặt sân đều nằm ngoài đường biên.

Vì vậy, không thể chỉ nhìn tâm quả bóng để đoán IN hay OUT. Có những pha nhìn bằng mắt thấy phần lớn quả bóng đã ở ngoài sân, nhưng chỉ cần mép bóng vẫn chạm vạch thì kết quả vẫn là IN.

Bóng thi đấu tiêu chuẩn có chu vi 65–67 cm, tương đương đường kính khoảng 20,7–21,3 cm. Như vậy, đường kính quả bóng lớn hơn khoảng bốn lần so với đường biên rộng 5 cm.

Tuy nhiên, cũng không thể lấy bán kính hay đường kính quả bóng rồi tính xem tâm bóng được phép nằm ngoài vạch bao nhiêu centimet. Khi chạm sàn, bóng có thể bị ép và thay đổi hình dạng một chút. Điều cần nhìn là phần bóng thực sự chạm mặt sân có chạm vạch hay không.

Hệ thống IN/OUT cần biết vạch sân ở đâu và bóng chạm sàn lúc nào

Cách xử lý chi tiết của Hawk-Eye, Bolt6 và các hệ thống thương mại khác không được công bố đầy đủ. Vì vậy, không thể nói tất cả các hệ thống đều hoạt động giống hệt nhau.

1.    
Xác định vị trí sân và camera:
      hệ thống cần biết đường biên thật nằm ở đâu, camera đặt ở vị trí nào và đang nhìn theo hướng nào. Nhờ vậy, hình ảnh từ camera mới có thể được đối chiếu với vị trí thật trên sân.
   

2.    
Theo dõi bóng từ nhiều góc:
      một camera có thể bị tay, chân hoặc cơ thể cầu thủ che mất bóng. Khi có nhiều góc quay, hệ thống sẽ có thêm hình ảnh để xác định vị trí quả bóng.
   

3.    
Tìm đúng lúc bóng chạm sân:
      với những pha sát vạch, chỉ biết bóng nằm ở đâu là chưa đủ. Hệ thống còn phải xác định đúng thời điểm bóng vừa chạm mặt sân.
   

Khi xác định IN hay OUT, hệ thống cần nhìn vào vị trí của bóng so với đường biên ở lúc bóng chạm sàn. Không thể đơn giản lấy tâm quả bóng rồi xem tâm đó nằm trong hay ngoài sân.

Bóng ở tốc độ 90 km/h có thể đi 50 cm giữa hai frame của video 50 fps

Nếu bóng đang bay với tốc độ 90 km/h, tốc độ này tương đương khoảng 25 m/s.

Video 50 fps ghi 50 hình mỗi giây. Như vậy, thời gian giữa hai frame là:

1 ÷ 50 = 0,02 giây = 20 mili giây.

Trong 20 mili giây, nếu bóng vẫn di chuyển ở tốc độ 25 m/s, nó có thể đi được:

25 × 0,02 = 0,5 m = 50 cm.

Nếu video là 100 fps, thời gian giữa hai frame còn 10 mili giây. Nhưng ở cùng tốc độ, quả bóng vẫn có thể di chuyển khoảng 25 cm trong khoảng thời gian đó.

Đây chỉ là phép tính để dễ hình dung ảnh hưởng của tốc độ khung hình. Nó không có nghĩa mọi cú bóng đều đạt 90 km/h hay mọi camera Challenge đều quay ở 50 hoặc 100 fps.

Đó cũng là lý do một đoạn slow motion nhìn rất rõ vẫn có thể không bắt đúng khoảnh khắc đầu tiên bóng chạm sàn. Hình ảnh rõ và camera ghi được nhiều frame mỗi giây là hai chuyện khác nhau.

Vì sao hình ảnh trên TV đôi khi khác với kết quả Challenge?

Camera truyền hình chủ yếu được đặt để khán giả dễ xem trận đấu. Góc quay đẹp trên TV chưa chắc đã là góc tốt nhất để xác định quả bóng cách đường biên vài centimet.

·        Góc quay chéo: bóng và đường biên có thể trông gần hoặc xa nhau hơn so với khoảng cách thật.

·        Bị che khuất: tay, chân hoặc cơ thể cầu thủ có thể che mất chỗ bóng chạm sàn.

·        Không đúng thời điểm: chỉ cần xem một frame sớm hoặc muộn hơn một chút, vị trí của bóng đã có thể khác.

·        Camera 4K chưa chắc đã giải quyết được: hình ảnh 4K có nhiều chi tiết hơn, nhưng vẫn không tự sửa được góc quay, vị trí camera hay thời điểm bóng chạm sân.

Theo quy định FIVB, khi cần thiết, tổ Challenge có thể xem cả hình ảnh từ hệ thống Challenge và thêm hình ảnh truyền hình để kiểm tra tình huống.

Block Touch, Net Fault, Foot Fault và Floor Touch được kiểm tra ra sao?

Block Touch

Video được dùng để xem bóng có thật sự chạm cầu thủ chắn hay không. Người xem lại có thể nhìn khoảng cách giữa bóng và ngón tay, chuyển động của bàn tay, hướng bóng thay đổi ra sao và so sánh nhiều góc quay. Chỉ một dấu hiệu riêng lẻ đôi khi chưa đủ để kết luận.

Net Fault

Lưới rung không có nghĩa chắc chắn cầu thủ đã phạm lỗi. Theo luật FIVB, cầu thủ chạm lưới giữa hai antenna trong lúc đang thực hiện động tác chơi bóng có thể bị tính lỗi. Nhưng nếu bóng đập vào lưới rồi làm lưới chạm cầu thủ đối phương thì cầu thủ đó không bị tính lỗi chỉ vì việc này.

Foot Fault khi phát bóng

Ở thời điểm đánh bóng hoặc bật nhảy để phát bóng, người phát không được chạm vào sân thi đấu, bao gồm đường cuối sân, hoặc chạm mặt sàn bên ngoài khu vực phát bóng. Sau khi đã đánh bóng, người phát có thể bước hoặc tiếp đất vào trong sân.

Floor Touch

Với những pha cứu bóng sát sàn như pancake, điều cần kiểm tra là bóng đã chạm sàn trước hay tay cầu thủ đã kịp đưa xuống dưới bóng trước. Trong những tình huống này, xem nhiều frame liên tiếp thường dễ xác định hơn chỉ nhìn một ảnh đứng yên.

Automatic In/Out: 1,5 m, 20 cm và 7 cm không phải độ sai số

Với Challenge Ball In/Out thông thường, trận đấu kết thúc một rally rồi đội mới yêu cầu xem lại. Còn với Automatic In/Out, hệ thống theo dõi bóng liên tục và có thể tự xác định bóng IN hay OUT.

Theo Video Challenge System Regulations 2025, khi giải đấu sử dụng automated Ball In/Out Video Challenge System, Challenge Ball In/Out theo cách thông thường sẽ không còn được cung cấp như trước.

1,5 m, 20 cm và 7 cm không phải độ sai số của hệ thống. Đây chỉ là các khoảng cách dùng để quyết định kết quả nào sẽ được gửi đến tablet của trọng tài, màn hình lớn trong sân hoặc truyền hình. Vì vậy, không thể lấy con số 7 cm rồi nói rằng hệ thống có “sai số 7 cm”.

Trước khi Automatic In/Out được đưa vào sử dụng tại Olympic Paris 2024, FIVB cho biết các yêu cầu liên quan đến In/Out chiếm khoảng 40% tổng số Challenge request và khoảng 25% thời gian xử lý Challenge. Khi việc xác định In/Out được tự động hóa, trận đấu có thể bớt phải dừng lại để xem video ở nhóm tình huống này.

Ở Paris 2024, Hawk-Eye phụ trách video hỗ trợ trọng tài, còn Bolt6 phụ trách theo dõi bóng tự động và Automatic Ball In/Out. Vì vậy, gọi tất cả công nghệ Challenge là Hawk-Eye là không chính xác.

Video không đủ rõ thì giữ nguyên quyết định ban đầu

Nếu video được xác định là inconclusive, nghĩa là hình ảnh không đủ rõ để xác nhận lỗi mà đội đang Challenge, quyết định ban đầu của trọng tài sẽ được giữ nguyên. Trong trường hợp này, đội yêu cầu không bị mất Challenge.

Điều này không có nghĩa video đã chứng minh quyết định ban đầu chắc chắn đúng. Nó chỉ có nghĩa hình ảnh hiện có chưa đủ rõ để thay đổi quyết định đó.

Nếu có nhiều lỗi trong cùng một rally, lỗi xảy ra trước được tính trước

Khi xem lại video, nếu trọng tài phát hiện một lỗi xảy ra trước tình huống mà đội yêu cầu Challenge, lỗi xảy ra trước có thể là lỗi quyết định kết quả của rally.

Ví dụ, đội A yêu cầu Challenge để kiểm tra xem đội B có Block Touch hay không. Video cho thấy đội B đúng là đã chạm bóng, nhưng ngay trước đó đội A đã phạm Net Fault. Nếu Net Fault xảy ra trước, lỗi đó có thể là lỗi quyết định điểm.

Vì vậy, Challenge đúng không phải lúc nào cũng có nghĩa đội yêu cầu Challenge sẽ thắng rally. Nếu video xác nhận tình huống đội yêu cầu là có thật nhưng đồng thời phát hiện một lỗi xảy ra trước và lỗi đó mới quyết định rally, đội vẫn có thể được giữ quyền Challenge theo quy định FIVB.

Sau khi trọng tài thứ nhất công bố kết quả Video Challenge Review, đó là quyết định cuối cùng của quá trình xem lại.

2026: Mid-rally Challenge Bookmark đang được thử nghiệm ở một số giải

Trong mùa giải quốc tế 2026, FIVB đang thử nghiệm mid-rally challenge bookmark tại một số giải được chọn. Quy định này chưa phải luật chung áp dụng cho tất cả các giải bóng chuyền.

·        Đội có thể đánh dấu một tình huống mà họ nghi ngờ ngay khi rally vẫn đang diễn ra.

·        Nếu đội thua rally, họ có thể chọn một trong những tình huống đã đánh dấu để yêu cầu Challenge.

·        Nếu một tình huống xảy ra giữa rally nhưng trước đó không được bookmark, đội không thể đợi rally kết thúc rồi mới Challenge tình huống đó.

·        Các tình huống touch khi phòng thủ và serve receive cũng nằm trong nội dung đang được thử nghiệm.

·        Muốn thay đổi quyết định ban đầu ở những tình huống touch này, video phải cho thấy rõ ràng đã có tiếp xúc.

FIVB cho biết những thử nghiệm này được áp dụng tại VNL 2026, FIVB Volleyball U17 World Championships và các giải vô địch châu lục năm 2026.

Finally

·        Bóng chạm vạch vẫn là IN.

·        Đường biên rộng 5 cm và được tính là một phần của sân.

·        Không thể chỉ nhìn tâm quả bóng để quyết định bóng IN hay OUT.

·        Nếu dùng Electronic Team Tablet, đội có 7 giây sau khi rally kết thúc để bắt đầu Challenge.

·        Sau 2 lần Challenge không thành công trong cùng một set, đội không được yêu cầu thêm Challenge trong set đó.

·        Nếu video không đủ rõ để kết luận, quyết định ban đầu được giữ nguyên và đội không mất Challenge.

·        Các mốc 1,5 m, 20 cm và 7 cm của Automatic In/Out là khoảng cách dùng để gửi hoặc hiển thị kết quả, không phải độ sai số của hệ thống.

·        Hawk-Eye không phải tên chung cho tất cả hệ thống Challenge. Ở Paris 2024, Hawk-Eye và Bolt6 phụ trách những phần công nghệ khác nhau.

·        Mid-rally challenge bookmark trong năm 2026 đang được thử nghiệm ở một số giải do FIVB chỉ định, chưa phải luật chung cho mọi giải.