Đá phạt trực tiếp và phạt đền trong bóng đá khác nhau như thế nào? Giải thích chi tiết luật xử phạt

Muốn biết một tình huống là đá phạt trực tiếp hay penalty, bạn có thể nhìn vào 3 điểm:

1.     Lỗi đó có thuộc nhóm lỗi bị phạt trực tiếp hay không.

2.     Lỗi xảy ra ở vị trí nào.

3.     Lúc đó bóng có đang trong cuộc hay không.

Nếu một lỗi trực tiếp xảy ra ngoài vòng cấm, đội bị phạm lỗi thường được hưởng đá phạt trực tiếp.

Nếu cũng lỗi đó nhưng hậu vệ phạm lỗi trong vòng cấm của đội mình, trọng tài có thể cho penalty.

Nếu điểm phạm lỗi nằm ngay trên vạch vòng cấm, luật tính đó là một phần của vòng cấm.

Cũng cần tách riêng chuyện thẻ phạt. Có penalty không có nghĩa là cầu thủ chắc chắn phải nhận thẻ. Một pha phạm lỗi thông thường trong vòng cấm có thể chỉ bị thổi penalty mà không có thẻ. Trong khi đó, một pha phạm lỗi nghiêm trọng ngoài vòng cấm vẫn có thể khiến cầu thủ nhận thẻ đỏ.

7 điểm giúp phân biệt đá phạt trực tiếp và penalty

Điểm dễ nhớ nhất là vị trí phạm lỗi . Không phải cứ lỗi nặng hơn thì mới thành penalty. Chẳng hạn, cùng là hành vi kéo áo, nếu xảy ra ngoài vòng cấm thì có thể là đá phạt trực tiếp. Nếu xảy ra trong vòng cấm của đội phòng ngự thì có thể là penalty.

Phạm lỗi ngay trên vạch vòng cấm thì tính ở đâu?

Vạch vòng cấm được tính là một phần của vòng cấm. Vì thế, nếu một lỗi trực tiếp xảy ra ngay trên vạch, trọng tài sẽ tính lỗi đó là xảy ra trong vòng cấm.

Một vài con số trên sân cũng khá hữu ích khi xem các tình huống này:

·        16,5 m: vòng cấm kéo sâu 16,5 m tính từ đường cầu môn.

·        40,32 m: chiều rộng của khu phạt đền dọc theo đường cầu môn nếu tính với khung thành rộng 7,32 m.

·        11 m: khoảng cách từ chấm penalty đến trung điểm giữa hai cột dọc.

·        9,15 m: khoảng cách thường gặp trong luật đá phạt và penalty.

Những lỗi nào có thể dẫn đến penalty?

Nếu đội phòng ngự thực hiện một trong những lỗi trực tiếp dưới đây trong vòng cấm của mình khi bóng đang trong cuộc, trọng tài có thể cho penalty:

·        đá hoặc cố đá đối phương;

·        ngáng hoặc cố ngáng chân;

·        đẩy đối phương;

·        nhảy vào người đối phương;

·        lao vào đối phương;

·        xoạc hoặc tranh chấp trái luật;

·        đánh hoặc cố đánh, kể cả húc đầu;

·        giữ hoặc kéo đối phương;

·        cản đối phương có tiếp xúc;

·        phạm lỗi dùng tay chơi bóng;

·        cắn hoặc nhổ nước bọt;

·        ném vật vào bóng hoặc vào người trong những trường hợp luật quy định.

Với những pha như đá, ngáng, đẩy hay xoạc, trọng tài còn nhìn vào mức độ của hành động để quyết định có rút thẻ hay không:

·        Bất cẩn (careless): có lỗi, nhưng riêng mức độ này chưa cần rút thẻ.

·        Liều lĩnh (reckless): cầu thủ bị thẻ vàng.

·        Dùng lực quá mức: cầu thủ có thể bị thẻ đỏ nếu hành động gây nguy hiểm cho đối phương hoặc dùng lực vượt quá mức cần thiết.

3 điều kiện thường cần có để trọng tài cho penalty

4.     Bóng đang trong cuộc.

5.     Đội phòng ngự phạm một lỗi thuộc nhóm đá phạt trực tiếp.

6.     Lỗi xảy ra trong vòng cấm của chính đội phòng ngự.

Nếu thiếu một trong ba điều kiện trên thì chưa thể nói chắc đó là penalty.

Ví dụ, nếu một hậu vệ đánh đối phương sau khi bóng đã ra ngoài sân, cầu thủ đó vẫn có thể bị thẻ đỏ. Nhưng vì bóng đã ngoài cuộc nên hành vi này không tự tạo ra một quả penalty mới.

Trong một số tình huống, trọng tài cũng có thể cho đội bị phạm lỗi hưởng lợi thế để tiếp tục tấn công. Nếu lợi thế không xuất hiện ngay hoặc trong vài giây sau đó, trọng tài có thể quay lại xử lý lỗi ban đầu.

Cũng có trường hợp ít gặp hơn khi lỗi trực tiếp xảy ra ngoài đường biên lúc bóng vẫn đang trong cuộc. Khi đó, quả phạt được thực hiện tại điểm gần nhất trên đường biên. Nếu điểm này thuộc phần vòng cấm của người phạm lỗi, trọng tài có thể cho penalty.

Cầu thủ ngã trong vòng cấm chưa chắc đã có penalty

Khi xem một tình huống, điều quan trọng là lỗi xảy ra ở đâu , chứ không phải cầu thủ cuối cùng ngã xuống ở đâu.

Ví dụ, hậu vệ móc chân tiền đạo khi cả hai vẫn còn cách vòng cấm khoảng 30 cm. Tiền đạo đang chạy nhanh nên mất thăng bằng, đi thêm vài bước rồi mới ngã vào trong vòng cấm. Nếu điểm phạm lỗi nằm hoàn toàn ở ngoài, quyết định vẫn là đá phạt trực tiếp.

Riêng những lỗi như giữ hoặc kéo áo thì cần nhìn xem hành động kéo dài đến đâu. Nếu hậu vệ bắt đầu kéo áo ở ngoài nhưng vẫn tiếp tục giữ khi tiền đạo đã vào vòng cấm, trọng tài có thể cho penalty.

·        Đá hoặc xoạc hoàn toàn ngoài vòng cấm, sau đó cầu thủ mới ngã vào trong: đá phạt trực tiếp.

·        Kéo hoặc giữ bắt đầu ở ngoài nhưng tiếp tục vào trong: penalty.

·        Lỗi trực tiếp xảy ra ngay trên vạch vòng cấm: penalty.

Có lỗi trong vòng cấm nhưng vẫn không được penalty

Không phải lỗi nào xảy ra trong vòng cấm cũng dẫn đến penalty. Penalty chỉ dành cho những lỗi thuộc nhóm đá phạt trực tiếp.

Nếu lỗi chỉ bị phạt gián tiếp, vị trí xảy ra trong vòng cấm cũng không biến nó thành penalty.

Một số ví dụ:

·        chơi bóng nguy hiểm nhưng không chạm vào đối phương;

·        cản đường đối phương trái luật nhưng không có tiếp xúc;

·        một số lỗi dùng tay của thủ môn trong vòng cấm của đội mình.

Thủ môn có thể bị phạt gián tiếp nếu:

·        dùng tay chạm bóng sau khi đã thả bóng ra và trước khi bóng chạm một cầu thủ khác;

·        dùng tay bắt bóng sau khi đồng đội cố ý đá bóng về cho mình, trừ trường hợp thủ môn đã rõ ràng đá hoặc cố đá bóng để đưa bóng trở lại cuộc chơi;

·        dùng tay nhận trực tiếp bóng từ quả ném biên của đồng đội.

Với lỗi chuyền về, không phải cứ bóng từ chân đồng đội đi đến thủ môn là bị phạt. Trọng tài phải xem đồng đội có cố ý đá bóng về cho thủ môn hay không. Một pha phá bóng hỏng hoặc bóng vô tình đi về phía thủ môn chưa chắc đã là lỗi.

Bóng chạm tay trong vòng cấm có phải lúc nào cũng là penalty?

Không. Bóng chạm tay chưa chắc đã là lỗi handball.

Khi xem một tình huống chạm tay, trọng tài thường phải nhìn vào những điểm như:

·        Cầu thủ có cố ý đưa tay hoặc cánh tay về phía bóng hay không.

·        Tay có ở vị trí khiến cơ thể lớn hơn một cách không tự nhiên hay không.

·        Bóng chạm vào phần nào của tay hoặc vai.

Ranh giới phía trên của cánh tay khi xét handball nằm ngang với đáy nách . Vì vậy, bóng chạm vùng vai không có nghĩa là chắc chắn có lỗi dùng tay.

Nếu trọng tài xác định cầu thủ phòng ngự thực sự phạm lỗi handball trong vòng cấm của đội mình, quyết định sẽ là penalty.

Đá phạt trực tiếp được thực hiện như thế nào?

·        Bóng phải đứng yên trước khi đá.

·        Bóng vào cuộc khi đã được đá và di chuyển rõ ràng.

·        Người đá không được chạm bóng lần thứ hai trước khi bóng chạm một cầu thủ khác.

·        Đối phương thông thường phải đứng cách bóng ít nhất 9,15 m .

·        Người đá có thể sút thẳng vào khung thành đối phương để ghi bàn.

Nếu đội phòng ngự dựng hàng rào có từ 3 cầu thủ trở lên , cầu thủ tấn công phải đứng cách hàng rào ít nhất 1 m cho đến khi bóng vào cuộc. Nếu hàng rào chỉ có một hoặc hai cầu thủ thì quy định 1 m này không áp dụng.

Đội được hưởng phạt cũng có thể chọn đá nhanh. Nếu một cầu thủ đối phương đang đứng gần bóng và chưa kịp lùi đủ 9,15 m nhưng vô tình chặn được bóng, trọng tài có thể cho trận đấu tiếp tục. Tuy nhiên, nếu cầu thủ cố tình cản việc đá nhanh hoặc cố tình không giữ khoảng cách, người đó có thể bị thẻ vàng.

Khi đá penalty, các cầu thủ phải đứng ở đâu?

Ngoài người đá và thủ môn, những cầu thủ còn lại phải đứng đúng cả 4 điều kiện sau:

7.     ở trong sân;

8.     ở ngoài vòng cấm;

9.     ở phía sau chấm penalty;

10.  cách chấm penalty ít nhất 9,15 m .

Bóng phải đứng yên. Một phần của bóng phải chạm hoặc nằm phía trên tâm chấm penalty. Người thực hiện cú đá phải được xác định rõ và phải chờ trọng tài cho phép.

Khi đá, bóng phải đi về phía trước . Cầu thủ vẫn có thể đá bằng gót chân, miễn là bóng đi về phía trước.

Người đá cũng không bắt buộc phải sút thẳng vào khung thành. Cầu thủ có thể chuyền bóng về phía trước cho đồng đội, miễn là trước khi bóng được đá, tất cả cầu thủ đều đứng đúng vị trí theo luật.

Thủ môn được di chuyển thế nào khi bắt penalty?

Thủ môn không cần đứng im và cũng không cần giữ cả hai chân trên vạch cầu môn.

Khi bóng được đá, thủ môn chỉ cần có ít nhất một phần của một bàn chân chạm vạch cầu môn, ngang với vạch hoặc ở phía sau vạch.

Trước khi cầu thủ sút, thủ môn vẫn có thể:

·        di chuyển dọc theo đường cầu môn;

·        nhảy;

·        cử động tay hoặc cơ thể.

Tuy nhiên, thủ môn không được cố tình kéo dài thời gian hoặc tìm cách làm người đá mất tập trung theo cách không công bằng.

Nếu thủ môn đứng sai vị trí khi penalty được thực hiện:

·        Bóng vẫn vào lưới: bàn thắng vẫn được công nhận.

·        Thủ môn phạm lỗi vị trí và cản được bóng: penalty được đá lại.

·        Bóng ra ngoài hoặc trúng cột, xà: chỉ đá lại nếu lỗi của thủ môn ảnh hưởng rõ đến người sút.

·        Nếu lỗi của thủ môn khiến penalty phải đá lại: lần đầu trong trận thường bị nhắc nhở, những lần sau có thể bị thẻ vàng.

Cầu thủ chạy vào vòng cấm sớm thì bị xử lý thế nào?

Theo Luật 2026/27, không phải cứ bước vào vòng cấm trước khi bóng được đá là trọng tài sẽ tự động xử phạt.

Với cầu thủ tấn công, việc vào sớm sẽ bị xử lý nếu:

·        làm ảnh hưởng rõ đến thủ môn; hoặc

·        chính cầu thủ đó tham gia vào pha bóng tiếp theo để sút, ghi bàn hoặc tạo cơ hội.

Với cầu thủ phòng ngự, việc vào sớm sẽ bị xử lý nếu:

·        làm ảnh hưởng rõ đến người đá penalty; hoặc

·        giúp cầu thủ đó tham gia và can thiệp vào pha bóng tiếp theo.

Ví dụ, một tiền đạo chạy vào vòng cấm quá sớm. Thủ môn cản được cú penalty và bóng bật ra đúng chỗ tiền đạo đó, sau đó cầu thủ này sút bồi. Trong trường hợp này, việc vào sớm đã ảnh hưởng trực tiếp đến tình huống nên trọng tài phải xử lý.

Người đá penalty vô tình chạm bóng hai lần thì sao?

Người đá không được cố ý chơi bóng lần thứ hai trước khi bóng chạm cầu thủ khác.

Luật 2026/27 có quy định riêng cho trường hợp cầu thủ vô tình chạm bóng hai lần ngay trong lúc sút . Ví dụ thường gặp là cầu thủ bị trượt chân, chân sút chạm bóng trước rồi bóng lập tức chạm chân trụ.

·        Nếu bóng đi vào lưới: penalty được đá lại.

·        Nếu bóng không vào lưới: thông thường đội phòng ngự được hưởng đá phạt gián tiếp, trừ khi trọng tài có thể áp dụng lợi thế.

Quy định này được IFAB ghi rõ trong Luật 2026/27 sau khi trước đó đã có hướng dẫn về trường hợp cầu thủ vô tình chạm bóng hai lần.

Nếu bóng chỉ trúng cột hoặc xà rồi bật thẳng trở lại người đá, cầu thủ đó không được chạm bóng tiếp trước khi bóng chạm một cầu thủ khác. Nhưng nếu thủ môn đã chạm bóng trước, người đá được phép sút bồi.

Cầu thủ có được giả sút khi đá penalty không?

Có, nhưng chỉ trong một giới hạn nhất định.

Trong lúc chạy đà, người đá có thể:

·        thay đổi tốc độ;

·        chạy chậm lại;

·        ngập ngừng;

·        làm động tác giả.

Điều không được phép là giả động tác sút sau khi đã chạy đà xong .

Nếu cầu thủ thực hiện kiểu giả sút bị cấm này, người đá bị thẻ vàng và đội phòng ngự được hưởng đá phạt gián tiếp.

Có penalty thì cầu thủ có chắc chắn bị thẻ không?

Không. Trọng tài xem penalty và thẻ phạt là hai việc riêng.

Ví dụ, hậu vệ cố tranh bóng nhưng vào chậm và móc chân tiền đạo trong vòng cấm. Nếu pha bóng chỉ ở mức bất cẩn và không có lý do nào khác để rút thẻ, trọng tài có thể cho penalty nhưng không rút thẻ .

DOGSO: khi nào cầu thủ bị thẻ vàng, khi nào bị thẻ đỏ?

DOGSO là trường hợp cầu thủ ngăn một cơ hội ghi bàn rõ ràng. Không nên hiểu đơn giản rằng “hậu vệ cuối cùng phạm lỗi thì chắc chắn bị thẻ đỏ”.

Theo Luật 2026/27, trọng tài thường xem 4 yếu tố chính:

11.  vị trí phạm lỗi cách khung thành bao xa;

12.  pha bóng đang đi theo hướng nào;

13.  cầu thủ tấn công có khả năng kiểm soát hoặc lấy được bóng hay không;

14.  vị trí và số lượng cầu thủ phòng ngự và tấn công .

Nếu DOGSO xảy ra ngoài vòng cấm và trọng tài dừng trận đấu vì lỗi đó, cầu thủ phạm lỗi bị thẻ đỏ.

Nếu DOGSO xảy ra trong vòng cấm và trọng tài cho penalty, cách cầu thủ phạm lỗi sẽ ảnh hưởng đến màu thẻ:

·        Nếu cầu thủ thực sự cố chơi bóng hoặc tranh bóng nhưng phạm lỗi: thường là penalty và thẻ vàng .

·        Nếu cầu thủ kéo, giữ, đẩy hoặc phạm lỗi trong tình huống không có khả năng chơi bóng: có thể là penalty và thẻ đỏ .

·        Nếu pha vào bóng dùng lực quá mức hoặc gây nguy hiểm cho đối phương: vẫn là thẻ đỏ .

Với DOGSO do handball trong vòng cấm, luật cũng nhìn vào cách cầu thủ dùng tay. Một lỗi handball không cố ý nhưng vẫn bị tính là lỗi và dẫn đến penalty có thể đi kèm thẻ vàng. Nếu cầu thủ cố ý dùng tay để ngăn bàn thắng hoặc một cơ hội ghi bàn rõ ràng, người đó có thể bị thẻ đỏ.

Trong Luật 2026/27, IFAB cũng nói rõ hơn rằng khi đánh giá DOGSO, trọng tài phải nhìn cả vị trí và số lượng cầu thủ tấn công , chứ không chỉ nhìn cầu thủ phòng ngự.

Nếu sau một lỗi DOGSO, trọng tài cho lợi thế và đội tấn công vẫn ghi được bàn từ lợi thế đó, người phạm lỗi không còn bị phạt thẻ chỉ vì DOGSO. Tuy nhiên, nếu bản thân pha phạm lỗi đã đáng thẻ vì một lý do khác thì trọng tài vẫn có thể rút thẻ.

Thủ môn giữ bóng quá 8 giây thì đội kia được hưởng gì?

Thủ môn chỉ được giữ bóng bằng tay hoặc cánh tay trong vòng cấm tối đa 8 giây .

Nếu giữ lâu hơn, đối phương được hưởng phạt góc . Đây không phải penalty và cũng không còn là đá phạt gián tiếp như luật trước đây.

Trong 5 giây cuối , trọng tài sẽ giơ tay đếm ngược để thủ môn biết mình còn bao nhiêu thời gian.

Việc đập bóng xuống đất hoặc tung bóng lên rồi bắt lại không làm thời gian 8 giây được tính lại từ đầu.

Nếu thủ môn vi phạm, quả phạt góc được thực hiện ở phía gần vị trí thủ môn bị xử phạt nhất. Thông thường, lần vi phạm đầu tiên không có thẻ. Nếu thủ môn liên tục lặp lại hành vi này, cầu thủ có thể bị cảnh cáo.

Quy định 8 giây và phạt góc bắt đầu được áp dụng từ mùa 2025/26. Trước đó, luật dùng giới hạn 6 giây và đội đối phương được hưởng đá phạt gián tiếp.

Trước khi áp dụng chính thức, IFAB đã thử nghiệm quy định này trong ít nhất 419 trận : 179 trận ở Malta, 160 trận ở Anh và 80 trận ở Ý.

Tại Malta không có trường hợp thủ môn nào giữ bóng quá 8 giây. Trong 240 trận tại Anh và Ý, chỉ có 5 lần vi phạm , xuất hiện trong 4 trận.

Kết quả khảo sát trong thời gian thử nghiệm cho thấy 63,7% người tham gia cho rằng thay đổi này mang lại tác động tích cực, 72,5% cảm thấy trận đấu diễn ra nhanh hơn và 87,6% cho rằng việc trọng tài đếm ngược 5 giây là hữu ích.

12 tình huống thường gặp và quyết định của trọng tài

Finally

Nếu đang xem một pha bóng và chưa biết trọng tài nên cho đá phạt hay penalty, bạn có thể kiểm tra lần lượt như sau:

15.  Trước hết xem có lỗi hay không. Cầu thủ ngã xuống hoặc bóng chạm tay chưa chắc đã có lỗi.

16.  Nếu có lỗi, xem đó là lỗi trực tiếp hay gián tiếp. Chỉ những lỗi thuộc nhóm đá phạt trực tiếp mới có thể dẫn đến penalty.

17.  Sau đó nhìn vào vị trí xảy ra lỗi. Ngoài vòng cấm thường là đá phạt trực tiếp. Trong vòng cấm hoặc ngay trên vạch vòng cấm có thể là penalty.

18.  Kiểm tra bóng có đang trong cuộc không. Đây là một trong những điều kiện quan trọng để có penalty trong tình huống thông thường.

19.  Cuối cùng mới xét đến thẻ. Có penalty không có nghĩa là chắc chắn phải có thẻ vàng hoặc thẻ đỏ.

Một vài con số dễ nhớ là: vòng cấm sâu 16,5 m , chấm penalty cách khung thành 11 m , khoảng cách thường gặp trong luật đá phạt là 9,15 m . Với thủ môn, thời gian được giữ bóng bằng tay hiện là tối đa 8 giây , trong đó trọng tài sẽ đếm ngược 5 giây cuối